سنگ‌آهن و گاز در برابر قراضه و بازار؛ معادله فولادی ایران و ترکیه

به گزارش آهن‌نیوز و به نقل از استیل‌اوربیس، مهندس امیر علی‌قلی‌زاده، تحلیلگر ارشد معدن و صنعت فولاد، در کنفرانس تحول فولاد، تصویری مقایسه‌ای از فولاد ایران و ترکیه داد. این نشست ۱۶ تا ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ با همکاری متال اکسپو ۲۰۲۶ و استیل‌اوربیس در مرکز نمایشگاه‌های استانبول برگزار شد. عنوان ارائه او «جایگاه ایران در صنعت فولاد خاورمیانه؛ تحلیل مقایسه‌ای ایران و ترکیه» بود.

جمع‌بندی او این است که برتری دو کشور از یک جنس نیست. ایران روی ذخایر سنگ‌آهن و مسیر احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی DRI-EAF  ایستاده است. ترکیه روی صنعت قوسِ مبتنی بر قراضه و دسترسی به بازارهای صادراتی. در عوض، ترکیه انرژی گران‌تر و وابستگی سنگین به مواد اولیه وارداتی دارد و ایران هم با کمبود انرژی دست‌به‌گریبان است.

دو مزیت، دو محدودیت

در این مقایسه، برگ برنده ایران ذخایر سنگ‌آهن و هزینه رقابتی گاز و برق است؛ هرچند کمبود انرژی این مزیت را در عمل محدود کرده است. ترکیه، برعکس، برای سنگ‌آهن و قراضه عمدتاً به واردات تکیه دارد و انرژی برایش گران‌تر تمام می‌شود.

نقش جغرافیایی دو کشور هم در ارائه جدا شده است: ایران دروازه آسیای میانه و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع CIS، و ترکیه دروازه بازارهای اروپا و مدیترانه.

کربن‌زدایی با دو خوراک متفاوت

در بحث آمادگی برای کربن‌زدایی، علی‌قلی‌زاده مسیر احیای مستقیم و قوس الکتریکی را مزیت صنعت ایران، و مسیر قوس مبتنی بر قراضه را مزیت صنعت ترکیه دانسته است. هر دو مسیر از نگاه این ارائه نسبت به تولید کوره‌بلند مزیت دارند، اما خوراکشان یکی نیست: گاز و آهن اسفنجی در ایران، قراضه در ترکیه.

تولید بالا رفت؛ مصرف ایران ثابت ماند

او ارقام تولید، صادرات و واردات را هم روی میز گذاشت. تولید فولاد خام ایران از ۳۰٫۴ میلیون تن در ۲۰۲۴ به ۳۲٫۱ میلیون تن در ۲۰۲۵ رسیده است؛ رشدی حدود ۵٫۶ درصد. تولید ترکیه در همین فاصله از ۳۶٫۹ میلیون تن به ۳۸٫۱ میلیون تن افزایش یافته؛ حدود ۳٫۳ درصد.

در مصرف ظاهری فولاد، فاصله عمیق‌تر است. مصرف ترکیه از ۳۸ میلیون تن به ۳۹ میلیون تن رسیده، اما مصرف ظاهری ایران بدون تغییر روی ۲۰ میلیون تن مانده است. به بیان دیگر، بازار داخل ایران در این مقایسه تکان نخورده و اختلاف مقیاس دو بازار داخلی نزدیک به دو برابر است.

صادرات ایران شتاب گرفت

زیر عنوان «رشد صادرات، اختلاف شدید واردات»، ارائه صادرات فولاد ایران را ۱۳٫۵ میلیون تن در ۲۰۲۵ اعلام کرده، در برابر ۱۰٫۸ میلیون تن در ۲۰۲۴. این یعنی ۲٫۷ میلیون تن افزایش، معادل ۲۵ درصد. صادرات ترکیه از ۱۷ میلیون تن به ۱۷٫۵ میلیون تن رسیده و رشدش حدود ۲٫۹ درصد است.

واردات ایران از ۱٫۸ میلیون تن به ۱٫۶ میلیون تن کاهش یافته است. واردات ترکیه اندکی بالا رفته و از ۱۹٫۷ میلیون تن به ۱۹٫۸ میلیون تن رسیده است. در ارزیابی توان صادراتی هم ارائه، تحریم را محدودیت ایران و توان صادرات را مزیت ترکیه توصیف کرده است.

بر اساس همین ارقام، ایران با خالص صادرات حدود ۱۱٫۹ میلیون تن صادرکننده خالص است و نزدیک به ۴۲ درصد تولید فولاد خام خود را صادر کرده. ترکیه اگرچه ۱۷٫۵ میلیون تن صادرات دارد، در ستون واردات ۱۹٫۸ میلیون تن نشسته و در تراز این اعداد واردکننده خالص است. بخش اصلی افزایش تولید ایران، هم‌زمان با ثابت ماندن مصرف داخلی، در رشد صادرات دیده می‌شود. در ترکیه رشد تولید بیشتر با بازار داخل همراه بوده تا با جهش صادرات.

سهم کوره قوس

مقایسه مسیر تولید در ۲۰۲۵ نشان می‌دهد ۹۲ درصد فولاد خام ایران در کوره‌های الکتریکی ساخته شده و سهم کوره اکسیژنِ بازی BOF  فقط ۸ درصد است. در ترکیه این نسبت ۷۰ به ۳۰ است. در بقیه خاورمیانه سهم کوره الکتریکی ۹۵٫۵ درصد و سهم BOF برابر ۴٫۵ درصد اعلام شده است.

ایران از این جهت به الگوی منطقه‌ای نزدیک است و ترکیه، با سهم ۳۰ درصدی BOF، هنوز پایه یکپارچه و کوره‌بلندی سنگین‌تری دارد.

منبع: استیل‌اوربیس، گزارش «Metal Expo Istanbul: Iran-Turkey steel industry comparison highlights contrasting advantages»، ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، استانبول؛ بر پایه ارائه مهندس امیر علی‌قلی‌زاده در کنفرانس تحول فولاد