ایریتک در گهرزمین؛ قرارداد جدید و چند سؤال قدیمی!

به گزارش خبرنگار رسانه خبری آهن‌نیوز؛ شرکت معدنی و صنعتی گهرزمین اجرای فاز نخست پروژه IPCC خود را به شرکت بین‌المللی مهندسی ایران، ایریتک، سپرده است؛ قراردادی که می‌تواند یکی از مهم‌ترین پروژه‌های فناورانه در زنجیره استخراج سنگ‌آهن کشور باشد، اما هم‌زمان چند سؤال درباره رقم قرارداد، فرآیند انتخاب پیمانکار و سوابق شرکت برنده را دوباره به میان می‌آورد.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، قرارداد اجرای فاز نخست IPCC گهرزمین با ایریتک در روزهای اخیر امضا شده و این پروژه قرار است با استفاده از سیستم حمل پیوسته، وابستگی معدن به حمل‌ونقل سنتی و کامیون را کاهش دهد. در این روش، مواد معدنی پس از خردایش اولیه مستقیماً وارد سیستم نوار نقاله می‌شوند و به محل دپو منتقل می‌شوند؛ روشی که هدف آن کاهش هزینه‌های حمل، افزایش بهره‌وری و کاهش آثار زیست‌محیطی تردد کامیون‌هاست.

اهمیت اقتصادی پروژه کم نیست. در اظهارات قبلی مدیران گهرزمین درباره طرح IPCC، از ظرفیت انتقال بیش از ۲۰ هزار تن در ساعت و امکان کاهش قابل توجه هزینه‌های استخراج و حمل سخن گفته شده بود. در مقاطع قبلی همچنین برآورد شده بود که اجرای کامل پروژه در قالب EPC می‌تواند حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری نیاز داشته باشد؛ هرچند مدل تفکیک‌شده اجرای پروژه می‌توانست هزینه سرمایه‌گذاری را پایین‌تر بیاورد.

اما درست همین‌جا یک سؤال ساده مطرح می‌شود: فاز نخست این پروژه دقیقاً با چه رقمی به ایریتک واگذار شده است؟ مناقصه‌ای که جزئیاتش هنوز روی میز نیست!
گهرزمین در اطلاع‌رسانی‌های مربوط به قرارداد تأکید کرده که فرآیند مناقصه با رویکرد شفاف و در راستای منافع شرکت انجام شده و در نهایت ایریتک به دلیل توانمندی و کفایت لازم انتخاب شده است.

این توضیح البته پایان ماجرا نیست؛ بلکه شروع سؤالات حرفه‌ای است. چند شرکت در مناقصه حضور داشتند؟ پیشنهاد مالی هر شرکت چه میزان بود؟ امتیاز فنی و بازرگانی شرکت‌ها چگونه محاسبه شد؟ فاصله پیشنهاد ایریتک با نفر دوم چقدر بود؟ و مهم‌تر از همه، شرح دقیق خدمات فاز اول و تعهدات زمانی و مالی پیمانکار چیست؟
این اطلاعات الزاماً محرمانه نیستند و انتشار آنها می‌تواند به جای ایجاد حاشیه، به دفاع از خود قرارداد کمک کند.

ایریتک؛ پیمانکار تازه‌وارد نیست

ایریتک از قدیمی‌ترین شرکت‌های مهندسی و EPC ایران است و در پروژه‌های متعدد فولادی و معدنی حضور داشته است. ساختار مالکیتی آن نیز موضوع قابل توجهی است. در اطلاعات منتشرشده توسط خود شرکت در سال‌های گذشته، شرکت سرمایه‌گذاری توسعه معادن و فلزات و ایمیدرو به‌عنوان سهامداران عمده معرفی شده‌اند. در یک اطلاع‌رسانی رسمی ایریتک، سهم «ومعادن» ۵۴ درصد و سهم ایمیدرو ۴۲ درصد اعلام شده بود.

این ساختار به خودی خود ایرادی نیست؛ اتفاقاً نشان می‌دهد ایریتک یک پیمانکار با پشتوانه قابل توجه در صنعت معدن و فلزات است. اما وقتی چنین شرکتی برای یک پروژه بزرگ معدنی انتخاب می‌شود، موضوع ارتباطات سهامداری و شبکه پروژه‌های آن نیز طبیعی است که برای افکار عمومی و فعالان صنعت اهمیت پیدا کند.

یک نمونه قابل توجه؛ فولاد اقلید پارس

ایریتک در پروژه فولاد اقلید پارس نیز هم‌زمان سهامدار و پیمانکار EPC بوده است. فولاد اقلید پارس با ۵۱ درصد سهام «ومعادن»، ۳۰ درصد چادرملو و ۱۹ درصد ایریتک تأسیس شد و ایریتک پیمانکار EPC پروژه احیای مستقیم آن شد. این وضعیت به‌خودی‌خود خلاف قانون نیست، اما از منظر حاکمیت شرکتی یک موضوع مهم برای بررسی است: وقتی یک شرکت هم در پروژه ذی‌نفع است و هم پیمانکار آن، سازوکارهای کنترل تعارض منافع چگونه طراحی می‌شوند؟

اتفاقاً سوابق منتشرشده درباره فولاد اقلید نشان می‌دهد این پروژه در مقطعی با تأخیر مواجه بوده است. در اطلاع‌رسانی رسمی ایریتک، مدیرعامل وقت فولاد اقلید از «عقب‌ماندگی پیمانکار EPC و سرعت ناکافی پیشرفت پروژه» در ۱۱ ماه گذشته سخن گفته و برنامه‌هایی برای جبران تأخیرها در دستور کار قرار گرفته بود.

این سابقه لزوماً به معنی ضعف ایریتک یا پیش‌بینی تأخیر در گهرزمین نیست؛ اما برای یک پروژه بزرگ و سرمایه‌بر، سابقه عملکرد پیمانکار دقیقاً همان چیزی است که باید قبل از شروع کار بررسی شود.

ایریتک و یک پرونده قدیمی در خصوصی‌سازی

ایریتک همچنین یک سابقه نظارتی مهم دارد که نمی‌توان آن را نادیده گرفت، هرچند ارتباط دادن آن به مدیریت فعلی یا قرارداد گهرزمین صحیح نیست.

در سال ۱۳۹۶، حدود ۳۴.۴۱ درصد از سهام ایریتک در فرآیند خصوصی‌سازی واگذار شد. دیوان محاسبات در سال ۱۳۹۸ درباره این واگذاری ایرادات جدی مطرح و آن را مغایر مقررات اعلام کرد. گزارش‌های منتشرشده درباره پرونده نیز به موضوع شرکت «ایستا توان‌تک» و نحوه شکل‌گیری آن پیش از مزایده اشاره داشتند. سازمان خصوصی‌سازی نیز در توضیحات خود جزئیات تعهدات خریدار از جمله پرداخت اقساط، حفظ تعداد کارکنان و محدودیت‌هایی درباره تغییرات اساسنامه و فروش دارایی‌ها را منتشر کرده است.
بنابراین این پرونده را نباید به‌عنوان اتهام علیه مدیریت فعلی ایریتک مطرح کرد؛ اما در بررسی سابقه حکمرانی و مالکیت این شرکت، بخشی از کارنامه‌ای است که وجود آن قابل انکار نیست.

پروژه IPCC گهرزمین از آن پروژه‌هایی نیست که بتوان رقم قرارداد و عملکرد پیمانکار را پشت چند جمله روابط عمومی پنهان کرد. پروژه‌ای با این اهمیت باید از ابتدا با عدد و زمان قابل اندازه‌گیری همراه باشد. رقم قرارداد، مدت اجرای فاز اول، ضمانت‌های حسن انجام کار، برنامه زمان‌بندی، تعداد شرکت‌کنندگان در مناقصه، قیمت پیشنهادها، امتیاز فنی شرکت‌ها و سازوکار کنترل تعارض منافع، مهم‌ترین اطلاعاتی هستند که انتشار آنها می‌تواند تصویر روشن‌تری از این قرارداد ارائه کند.

ایریتک سابقه طولانی در پروژه‌های بزرگ دارد و همین سابقه می‌تواند نقطه قوت آن باشد. اما سابقه طولانی، جای شفافیت را نمی‌گیرد. اکنون که قرارداد امضا شده، بهترین زمان برای پاسخ به این پرسش‌هاست؛ نه زمانی که پروژه با تأخیر یا افزایش هزینه مواجه شود. گهرزمین یک پروژه بزرگ را آغاز کرده و ایریتک یک آزمون بزرگ پیش رو دارد؛ این بار بهتر است کارنامه پروژه با عدد، زمان و نتیجه سنجیده شود، نه با تعداد خبرهای منتشرشده درباره آغاز آن.

انتهای پیام/ م