شعبانی: با خودتحریمی دریچه صادرات را می‌بندیم؛ ابراهیمی: فولاد ایران محکوم به صادرات است

بیست‌وهشتمین همایش و نمایشگاه بین‌المللی پژوهشگران صنعت فولاد کشور، روز سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در اصفهان آغاز به کار کرد. در حاشیه این رویداد، پنل تخصصی گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد با عنوان «فولاد ایران در نظم جدید جهانی؛ تهدیدهای ژئوپلیتیک و فرصت‌های تجاری» با حضور مدیران عامل فولاد خوزستان، فولاد کاوه جنوب کیش و فولاد شاهرود برگزار شد؛ نشستی که در آن، مدیران بنگاه‌های بزرگ فولادی از مجموعه‌ای از چالش‌های ساختاری و سیاستی در حوزه صادرات، انرژی، تأمین مواد اولیه، بازگشت ارز و امنیت زنجیره تأمین انتقاد کردند.

در این پنل، امین ابراهیمی، مدیرعامل فولاد خوزستان، مجتبی شعبانی، مدیرعامل فولاد کاوه جنوب کیش و مجید ضیایی، مدیرعامل فولاد شاهرود، با تشریح پیامدهای جنگ و تحولات ژئوپلیتیک بر صنعت فولاد، بر ضرورت بازنگری در سیاست‌های اقتصادی و تجاری و کاهش موانع پیش روی تولید و صادرات تأکید کردند.

مهرداد اکبریان، رئیس انجمن سنگ‌آهن ایران و مدیر این پنل، در ابتدای نشست با اشاره به تغییر شرایط فعالیت صنعت فولاد پس از تحولات ماه‌های اخیر اظهار کرد: آسیب به زیرساخت‌های تولید، محدودیت‌های انرژی و دشواری تأمین نهاده‌ها، بسیاری از فرض‌های گذشته درباره استمرار تولید و فروش را تحت تأثیر قرار داده است.

او تأکید کرد که مسئله امروز صنعت فولاد صرفاً شناسایی مشکلات نیست، بلکه باید راهکارهای عملیاتی و مدیریتی بنگاه‌های بزرگ برای عبور از بحران بررسی و تجربه‌های آنها به واحدهای کوچک و متوسط منتقل شود.

ابراهیمی: فولاد ایران محکوم به صادرات است؛ اما موانع داخلی مزیت رقابتی را تضعیف می‌کنند

امین ابراهیمی، مدیرعامل فولاد خوزستان، با اشاره به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های صنعت فولاد در جریان جنگ گفت: فولاد خوزستان و فولاد مبارکه به‌عنوان دو مجموعه بزرگ فولادی کشور مورد حمله قرار گرفتند، اما با اتکا به توان داخلی و تلاش کارکنان، این مجموعه‌ها در مدت کوتاهی به مدار تولید بازگشتند.

او یکی از دستاوردهای مهم صنعت فولاد در سال‌های اخیر را کاهش وابستگی خارجی دانست و افزود: میزان وابستگی خارجی صنعت فولاد که در گذشته حدود ۴۰ درصد بود، امروز به کمتر از ۵ درصد رسیده است. این ظرفیت بومی‌سازی موجب شد شرکت‌ها بتوانند در شرایط بحرانی و بدون حضور کارشناسان خارجی، تجهیزات و خطوط تولید خود را مجدداً راه‌اندازی کنند.

با این حال، بازگشت خطوط تولید به مدار فعالیت به معنای رفع چالش‌های صنعت فولاد نیست. ابراهیمی با اشاره به مشکلات حمل‌ونقل و صادرات اظهار کرد: حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد صادرات محصولات فولادی از مسیرهای دریایی انجام می‌شود و محدودیت‌های ایجادشده در این بخش، فشار مضاعفی بر مسیرهای زمینی وارد کرده است؛ مسیرهایی که ظرفیت آنها با حمل‌ونقل دریایی قابل مقایسه نیست.

مدیرعامل فولاد خوزستان با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد صادراتی صنعت فولاد تصریح کرد: صنعت فولاد نباید صرفاً به دنبال افزایش تناژ صادرات باشد، بلکه باید به سمت افزایش ارزش افزوده محصولات حرکت کند. هرچه صادرات به انتهای زنجیره تولید و محصولات با ارزش افزوده بالاتر نزدیک‌تر شود، منافع اقتصادی بیشتری برای کشور ایجاد خواهد شد.

او همچنین با اشاره به اینکه ظرفیت تولید فولاد کشور تقریباً دو برابر نیاز داخلی است، تأکید کرد: صنعت فولاد ایران برای فروش بخش قابل توجهی از تولید خود ناگزیر به صادرات است و نمی‌توان بدون فراهم کردن زیرساخت‌ها و سیاست‌های حمایتی، از بنگاه‌ها انتظار حفظ ظرفیت تولید و رقابت در بازارهای جهانی را داشت.

انرژی تولید می‌کنیم، اما امکان استفاده کامل از آن را نداریم!

ابراهیمی در بخش دیگری از سخنان خود به چالش انرژی پرداخت و گفت: صنعت فولاد حدود ۵ درصد گاز و ۹ درصد برق کشور را مصرف می‌کند، اما بخش قابل توجهی از نیاز انرژی خود را نیز از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم در نیروگاه‌ها تأمین کرده است.

به گفته او، فولادسازان طی سال‌های اخیر در حوزه تولید برق و سرمایه‌گذاری در میادین گازی و زیرساخت‌های انرژی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، اما در شرایط محدودیت، همواره امکان استفاده کامل از انرژی تولیدشده توسط خود بنگاه‌ها را ندارند.

او تأکید کرد که در دوران پساجنگ باید نگاه سیاست‌گذاران به صنعت فولاد اصلاح شود و اگر این صنعت از مزیت نسبی برای سرمایه‌گذاری در کشور برخوردار است، باید امکان بهره‌برداری مؤثر از منابع انرژی تولیدشده توسط شرکت‌ها نیز فراهم شود.

شعبانی: خودتحریمی، دریچه‌های محدود صادرات را هم می‌بندد

مجتبی شعبانی، مدیرعامل فولاد کاوه جنوب کیش، با انتقاد از شرایط حاکم بر فعالیت بنگاه‌های تولیدی، سیاست‌های ارزی و تصمیمات ناگهانی را از جمله موانع جدی رقابت‌پذیری صنعت فولاد دانست.

او با اشاره به فشارهای مالی بر بنگاه‌ها گفت: شرکت‌های تولیدی امروز علاوه بر تأمین هزینه‌های تولید، باید ناترازی انرژی و مشکلات زنجیره تأمین را نیز با منابع مالی خود جبران کنند؛ این در حالی است که دسترسی به تسهیلات ریالی و سرمایه در گردش دشوار شده است.

شعبانی با اشاره به تناقض موجود در سیاست‌های ارزی اظهار کرد: صادرکننده از یک سو موظف به بازگرداندن ارز حاصل از صادرات است و از سوی دیگر برای تأمین تجهیزات و مواد مصرفی خود باید ارز را با نرخ‌های بالاتر تهیه کند. این اختلاف نرخ، توان اقتصادی بنگاه را تحت فشار قرار می‌دهد.

او با انتقاد از تصمیمات و دستورالعمل‌های ناگهانی تأکید کرد: نباید با تصمیمات خلق‌الساعه، مشکلات جدیدی به بنگاه‌های تولیدی اضافه کرد.

مدیرعامل فولاد کاوه جنوب کیش همچنین با اشاره به محدودیت‌های صادراتی گفت: در شرایطی که کشور به ارز حاصل از صادرات نیاز دارد، نباید با تصمیماتی که موجب توقف فعالیت شرکت‌های صادرکننده می‌شود، مسیرهای محدود صادرات نیز مسدود شود.

او تعلیق کارت بازرگانی و مسدود شدن حساب یک شرکت به دلیل مسائل مربوط به رفع تعهد ارزی را نمونه‌ای از این مشکلات دانست و تأکید کرد که چنین اقداماتی در شرایط فعلی می‌تواند مصداق «خودتحریمی» و بستن دریچه‌های محدود صادرات باشد.

صادرات فولاد؛ ضرورت اقتصادی در برابر سیاست‌های ارزی متناقض

یکی از محورهای مشترک انتقاد مدیران فولادی، سیاست‌های ارزی و آثار آن بر صادرات بود. ابراهیمی با اشاره به چندنرخی بودن ارز اظهار کرد: تولیدکننده موظف است ارز حاصل از صادرات را با نرخ مشخصی به سامانه‌های رسمی بازگرداند، در حالی که محصولات فولادی در بازار با نرخ‌های بالاتری به فروش می‌رسند.

به گفته او، این اختلاف نرخ باعث جابه‌جایی مزیت صادراتی در حلقه‌های مختلف زنجیره فولاد شده و در برخی موارد، انگیزه شرکت‌ها برای صادرات را کاهش داده است.

از سوی دیگر، شعبانی نیز معتقد است فشار ناشی از تفاوت نرخ‌های ارزی و محدودیت دسترسی به منابع مالی، هزینه فعالیت بنگاه‌های تولیدی را افزایش داده و قدرت رقابت آنها را در بازارهای بین‌المللی تضعیف کرده است.

این اظهارات نشان می‌دهد که در کنار محدودیت‌های خارجی و تحولات ژئوپلیتیک، سیاست‌های داخلی نیز به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در آینده صادرات فولاد تبدیل شده‌اند.

هشدار درباره خام‌فروشی؛ کنسانتره و گندله در کانون انتقاد

مدیرعامل فولاد کاوه جنوب کیش در بخش دیگری از این نشست با تأکید بر ضرورت تقویت امنیت زنجیره تأمین، خواستار بازنگری جدی در صادرات محصولات ابتدای زنجیره فولاد شد.

شعبانی اظهار کرد: در شرایط محدودیت منابع، اولویت باید تأمین نهاده‌های حیاتی و جلوگیری از خام‌فروشی باشد. به اعتقاد او، صادرات کنسانتره و گندله باید متوقف یا دست‌کم به‌طور جدی مورد بازنگری قرار گیرد؛ زیرا این محصولات می‌توانند با ورود به زنجیره تولید داخلی، ارزش افزوده بیشتری برای کشور ایجاد کنند.

او با اشاره به سرمایه‌گذاری‌های گسترده دو دهه اخیر در ایجاد ظرفیت تولید فولاد در کشور تأکید کرد: نباید مواد اولیه این زنجیره بدون استفاده از ظرفیت‌های ایجادشده در داخل صادر شود.

با این حال، موضوع صادرات محصولات ابتدای زنجیره تنها به منافع فولادسازان محدود نمی‌شود و باید شرایط اقتصادی و هزینه‌های تولید در بخش معدن نیز در نظر گرفته شود.

ضیایی: نباید با تصمیمات داخلی، مسیرهای محدود صادرات را مسدود کرد

مجید ضیایی، مدیرعامل فولاد شاهرود، نیز با اشاره به محدودیت‌های صادراتی گفت: صادرات محصولات ابتدای زنجیره به دلیل هزینه‌های حمل‌ونقل و محدودیت‌های دریایی با دشواری بیشتری مواجه است، در حالی که محصولات نهایی مانند میلگرد امکان بیشتری برای صادرات از مسیرهای زمینی دارند.

او افزود: در برخی استان‌ها، بخش قابل توجهی از واحدهای تولیدکننده میلگرد و نوردی با توقف فعالیت مواجه شده‌اند، در حالی که مرزهای زمینی همچنان می‌توانند ظرفیت مناسبی برای صادرات و ارزآوری فراهم کنند.

ضیایی با انتقاد از برخی سیاست‌های ارزی تأکید کرد: در شرایطی که کشور به ارز حاصل از صادرات نیاز دارد، نباید با تصمیماتی که موجب توقف فعالیت شرکت‌های صادرکننده می‌شود، مسیرهای محدود صادراتی نیز بسته شود.

معدن هم زیر فشار افزایش هزینه‌های تولید

در پایان این نشست، مهرداد اکبریان با اشاره به ضرورت توجه به شرایط اقتصادی تمامی حلقه‌های زنجیره فولاد گفت: افزایش هزینه سوخت، مواد ناریه و سایر نهاده‌های تولید در بخش معدن، به‌طور طبیعی بر قیمت تمام‌شده سنگ‌آهن، کنسانتره و گندله اثر می‌گذارد.

او تأکید کرد که در تصمیم‌گیری درباره قیمت محصولات زنجیره فولاد، نباید منافع یک حلقه به بهای نادیده گرفتن سایر بخش‌ها در اولویت قرار گیرد؛ بلکه شرایط اقتصادی کل زنجیره، از معدن تا محصول نهایی، باید مبنای سیاست‌گذاری باشد.

صنعت فولاد؛ گرفتار میان محدودیت‌های بیرونی و موانع داخلی

مجموع مباحث مطرح‌شده در این پنل نشان می‌دهد صنعت فولاد ایران در شرایطی با چالش‌های متعدد ژئوپلیتیک، محدودیت‌های حمل‌ونقل، ناترازی انرژی و آسیب‌های زیرساختی روبه‌رو است که هم‌زمان با موانعی در حوزه سیاست‌های ارزی، سرمایه در گردش، رفع تعهد ارزی و تصمیمات تجاری نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند.

در چنین شرایطی، حفظ ظرفیت تولید و رقابت‌پذیری صنعت فولاد مستلزم بازنگری در سیاست‌های صادراتی، فراهم کردن امکان استفاده از انرژی تولیدشده توسط بنگاه‌ها، تقویت امنیت زنجیره تأمین و حرکت به سمت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر است؛ چراکه برای صنعتی که بخش قابل توجهی از ظرفیت تولید آن وابسته به بازارهای صادراتی است، بسته ماندن مسیرهای تجاری می‌تواند به اندازه محدودیت‌های بیرونی هزینه‌ساز باشد.