قیمت آهن و هزینه ساخت‌وساز؛ فولاد چگونه بر هزینه پروژه‌های عمرانی اثر می‌گذارد؟

در پروژه‌های عمرانی، فاصله میان برآورد اولیه و هزینه نهایی اجرا می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار گیرد. یکی از این عوامل، قیمت مصالحی است که سهم قابل‌توجهی در ساخت سازه دارند. آهن و محصولات فولادی از جمله همین مصالح هستند؛ از میلگرد مورد استفاده در سازه‌های بتنی گرفته تا تیرآهن، ورق و سایر مقاطع فولادی که در سازه‌های فلزی و پروژه‌های صنعتی به کار می‌روند.

اهمیت این موضوع در سال ۱۴۰۵ بیشتر شده است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، شاخص قیمت نهاده‌های ساختمان‌های مسکونی شهر تهران در بهار ۱۴۰۵ نسبت به فصل مشابه سال قبل ۱۰۶.۸ درصد افزایش داشته است. در همین فصل، تورم فصلی این نهاده‌ها ۲۰.۷ درصد ثبت شد. این دو شاخص یک نکته مهم را نشان می‌دهند: حتی اگر سرعت رشد قیمت‌ها در یک فصل کمتر شود، سطح هزینه‌ای که پروژه با آن مواجه است همچنان می‌تواند نسبت به سال قبل فاصله زیادی داشته باشد.

برای پروژه‌های عمرانی که اجرای آن‌ها ماه‌ها یا حتی سال‌ها زمان می‌برد، همین تفاوت میان زمان برآورد و زمان خرید می‌تواند به یکی از عوامل مؤثر بر اقتصاد پروژه تبدیل شود.

فولاد چه جایگاهی در هزینه پروژه‌های عمرانی دارد؟

میزان مصرف فولاد در پروژه‌ها یکسان نیست. در ساختمان‌های اسکلت بتنی، میلگرد برای مسلح‌کردن بتن در فونداسیون، ستون‌ها، تیرها و سقف‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سازه‌های فلزی نیز تیرآهن، ورق و پروفیل‌ها بخش مهمی از سیستم باربر را تشکیل می‌دهند.

در پروژه‌هایی مانند سوله‌های صنعتی، پل‌ها، سازه‌های فلزی، مجتمع‌های بزرگ و برخی طرح‌های زیرساختی، حجم خرید محصولات فولادی می‌تواند بسیار بالا باشد. در چنین شرایطی، تغییر قیمت هر کیلوگرم محصول زمانی که در حجم کل خرید ضرب شود، می‌تواند رقم قابل‌توجهی به بودجه پروژه اضافه کند.

با این حال، نمی‌توان سهم مشخصی از هزینه کل پروژه را به آهن اختصاص داد. نوع سازه، تعداد طبقات، ابعاد دهانه‌ها، کاربری، الزامات فنی و روش اجرا، میزان مصرف فولاد را تعیین می‌کنند. به همین دلیل، اثر قیمت آهن باید برای هر پروژه به‌صورت مستقل محاسبه شود.

افزایش قیمت آهن چگونه بودجه پروژه را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟

مستقیم‌ترین اثر، افزایش هزینه خرید مصالح است. اگر مقدار فولاد موردنیاز پروژه مشخص باشد، رشد قیمت واحد محصول باعث افزایش منابع موردنیاز برای تأمین همان مقدار خواهد شد.

اما در پروژه‌های عمرانی، مسئله فقط مبلغ فاکتور خرید نیست. بسیاری از پروژه‌ها طی چند مرحله اجرا می‌شوند و خرید تمام مصالح نیز همزمان با شروع پروژه انجام نمی‌شود. بنابراین ممکن است قیمت محصول در زمان تهیه برآورد با قیمت آن در زمان سفارش تفاوت داشته باشد.

این اختلاف می‌تواند برآورد بهای تمام‌شده را تغییر دهد و نیاز پروژه به منابع مالی را افزایش دهد. پیمانکاری که بودجه یک مرحله از عملیات را بر اساس قیمت مشخصی تنظیم کرده است، در صورت افزایش قیمت فولاد ممکن است مجبور شود منابع بیشتری برای تکمیل همان مرحله اختصاص دهد.

در پروژه‌های بزرگ، این تغییر حتی می‌تواند بر جریان نقدینگی اثر بگذارد؛ زیرا افزایش هزینه تأمین یک بخش، منابع قابل‌استفاده برای سایر مراحل را کاهش می‌دهد.

چرا نوسان فولاد فقط به هزینه خرید محدود نمی‌شود؟

قیمت محصولات فولادی حاصل عملکرد یک بخش منفرد از بازار نیست. هزینه مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل، شرایط تولید و وضعیت عرضه و تقاضا همگی می‌توانند در قیمت نهایی مقاطع فولادی نقش داشته باشند.

به همین دلیل، تغییر قیمت یک محصول ممکن است همزمان با تغییر شرایط سایر حلقه‌های زنجیره تأمین رخ دهد. برای پروژه‌ای که به حجم زیادی از فولاد نیاز دارد، چنین نوسان‌هایی مدیریت هزینه را پیچیده‌تر می‌کند.

از طرف دیگر، افزایش هزینه تأمین ممکن است تصمیم‌های اجرایی پروژه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. اگر تأمین یک محصول به دلیل تغییر شرایط بازار به تعویق بیفتد، زمان‌بندی اجرای بخش وابسته به آن نیز می‌تواند تغییر کند. بنابراین، ریسک قیمت در پروژه‌های عمرانی گاهی به ریسک زمان‌بندی تبدیل می‌شود.

چرا پروژه‌های بزرگ به نوسان قیمت فولاد حساس‌ترند؟

هرچه حجم مصرف فولاد بیشتر باشد، حساسیت پروژه نسبت به تغییر قیمت نیز افزایش پیدا می‌کند. برای مثال، در یک پروژه کوچک، افزایش قیمت یک مقطع ممکن است تأثیر محدودی بر کل بودجه داشته باشد؛ اما در پروژه‌ای که چندین تن یا بیشتر از محصولات فولادی مصرف می‌کند، تغییر قیمت واحد می‌تواند در مقیاس کل پروژه محسوس باشد.

این مسئله در پروژه‌های زیرساختی، صنعتی و عمرانی بزرگ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین طرح‌هایی، حتی اختلاف نسبتاً محدود در قیمت خرید می‌تواند در حجم بالای سفارش به رقم قابل‌توجهی تبدیل شود.

به همین دلیل، مدیریت تأمین در پروژه‌های بزرگ تنها به انتخاب فروشنده محدود نیست و مواردی مانند مقدار سفارش، مشخصات فنی، زمان تحویل، هزینه حمل و شرایط پرداخت نیز باید در تصمیم نهایی لحاظ شوند.

زمان خرید چه نقشی در هزینه پروژه دارد؟

یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها، تعیین زمان مناسب برای تأمین فولاد است. خرید زودهنگام می‌تواند پروژه را تا حدی در برابر افزایش احتمالی قیمت‌ها محافظت کند، اما سرمایه بیشتری را در موجودی مصالح درگیر می‌کند و هزینه نگهداری را افزایش می‌دهد.

در مقابل، خرید در زمان مصرف، سرمایه کمتری را در انبار نگه می‌دارد، اما پروژه را بیشتر در معرض نوسانات بازار قرار می‌دهد. به همین دلیل، تصمیم مناسب برای هر پروژه به شرایط آن بستگی دارد. برنامه زمان‌بندی اجرا، میزان مصرف، ظرفیت انبار، وضعیت نقدینگی و شرایط بازار باید همزمان بررسی شوند.

در این میان، تصمیم‌گیری درباره زمان خرید بدون شناخت روند قیمت‌ها و شرایط روز بازار می‌تواند بر برآورد نهایی هزینه پروژه اثر بگذارد. بررسی قیمت روز میلگرد، تیرآهن، ورق و سایر محصولات فولادی در کنار مقایسه قیمت‌های اعلامی و شرایط تأمین، دید دقیق‌تری از هزینه خرید ایجاد می‌کند. در همین راستا، منابع تخصصی بازار مانند همراه فلز می‌توانند با ارائه اطلاعات قیمت و وضعیت محصولات فولادی، بخشی از اطلاعات مورد نیاز برای ارزیابی زمان و شرایط مناسب خرید را در اختیار خریداران پروژه قرار دهند.

آیا افزایش قیمت آهن به همان میزان هزینه پروژه را بالا می‌برد؟

خیر. تغییر قیمت یک محصول فولادی را نمی‌توان مستقیماً معادل تغییر هزینه کل پروژه دانست.

هزینه اجرای یک پروژه عمرانی مجموعه‌ای از عوامل مختلف را شامل می‌شود؛ نیروی انسانی، ماشین‌آلات، حمل‌ونقل، تجهیزات، خدمات مهندسی و سایر مصالح همگی در هزینه نهایی نقش دارند. علاوه بر این، مقدار مصرف فولاد در پروژه‌ها نیز متفاوت است.

حتی در دو پروژه مشابه، تفاوت در طراحی سازه یا مشخصات فنی می‌تواند میزان مصرف مقاطع فولادی را تغییر دهد. بنابراین، برای محاسبه اثر واقعی افزایش قیمت آهن، باید مقدار مصرف هر محصول، قیمت خرید و سهم آن در بودجه کل پروژه به‌صورت جداگانه بررسی شود.

مدیریت قیمت آهن؛ بخشی از مدیریت اقتصادی پروژه

قیمت فولاد زمانی به یک مسئله جدی برای پروژه تبدیل می‌شود که تغییرات بازار با حجم بالای مصرف و دوره اجرای طولانی همراه شود. در چنین شرایطی، کنترل هزینه تنها با پیدا کردن پایین‌ترین قیمت ممکن نیست؛ بلکه باید از مرحله برآورد تا زمان تأمین، یک برنامه مشخص برای خرید وجود داشته باشد.

برآورد دقیق مقدار مصرف، انتخاب محصول متناسب با مشخصات فنی، بررسی شرایط فروش و تحویل، برنامه‌ریزی نقدینگی و پایش مستمر بازار، مجموعه‌ای از اقداماتی هستند که می‌توانند ریسک نوسان قیمت را مدیریت کنند.

در نهایت، پاسخ به این پرسش که فولاد چگونه بر هزینه پروژه‌های عمرانی اثر می‌گذارد، صرفاً در افزایش قیمت مصالح خلاصه نمی‌شود. قیمت آهن می‌تواند هزینه مستقیم اجرای سازه، میزان منابع مالی موردنیاز، زمان‌بندی تأمین و ریسک اقتصادی پروژه را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، شناخت بازار فولاد و برنامه‌ریزی برای تأمین آن، بخشی از مدیریت اقتصادی پروژه‌های عمرانی در سال ۱۴۰۵ محسوب می‌شود.

رپورتاژ